Trong bối cảnh doanh nghiệp chuyển dịch mạnh sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu, nhu cầu tuyển dụng business analyst tăng liên tục. Điều đó khiến nhiều người đặt câu hỏi business analyst cần học gì để bắt đầu và liệu việc không giỏi IT có phải là rào cản khi theo đuổi nghề BA hay không. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ kiến thức cốt lõi, lý do IT không phải yếu tố quyết định và những bước thực hành thiết thực dành cho người mới.
Business Analyst là gì và vì sao nghề này thu hút?
Business analyst (BA) là chuyên viên phân tích kinh doanh, người kết nối doanh nghiệp với đội ngũ kỹ thuật thông qua việc thu thập yêu cầu, phân tích quy trình và đề xuất giải pháp cải tiến. Trong thực tế dự án, BA thường là người đầu tiên phát hiện vấn đề khi quan sát quy trình vận hành hàng ngày và cũng là người cuối cùng kiểm tra xem giải pháp có đáp ứng mục tiêu hay chưa.
Sự phát triển của chuyển đổi số khiến doanh nghiệp cần BA để hiểu nhu cầu, đọc đúng dữ liệu và chọn giải pháp tối ưu. Vì vậy, ngày càng nhiều người muốn biết business analyst cần học gì để theo đuổi nghề vừa ổn định vừa mang tính chiến lược này.
Có thể bạn quan tâm:
- Nghề BA là gì? Có nên làm business analyst không?
- Tại sao nhu cầu business analyst cao trước làn sóng chuyển đổi
Business analyst cần học gì? 3 Nhóm kiến thức quan trọng nhất
Nội dung “business analyst cần học gì” có thể chia thành ba nhóm chính: kiến thức kinh doanh, kỹ năng kỹ thuật và kỹ năng mềm. Đây là những điều mà bất kỳ BA nào cũng phải rèn luyện, kể cả trong môi trường làm việc thực tế.
1. Kiến thức kinh doanh (Business Knowledge)
Kiến thức kinh doanh giúp BA hiểu cách doanh nghiệp vận hành, từ đó phân tích đúng vấn đề và đề xuất giải pháp phù hợp. Trong trải nghiệm thực tế, các BA mới thường mất nhiều thời gian để hiểu nghiệp vụ, vì vậy nền tảng kinh doanh càng tốt thì khả năng phân tích càng nhanh.
Người mới nên học cách hoạt động của các phòng ban, các phương pháp phân tích như SWOT, SIPOC hay BMC; và cách đọc KPI để đánh giá quy trình. Khi nắm vững nghiệp vụ, BA có thể nhanh chóng nhận diện điểm nghẽn và đề xuất cải tiến hiệu quả.
2. Kỹ năng xử lý và phân tích dữ liệu (Technical Skills)
Mặc dù BA không phải lập trình viên, vẫn cần hiểu kỹ thuật ở mức cơ bản để làm việc hiệu quả. Đây là phần khiến nhiều người lo lắng khi tìm hiểu business analyst cần học gì, nhưng thực tế lại khá dễ tiếp cận.
Những kỹ năng kỹ thuật quan trọng gồm:
- SQL cơ bản – phục vụ kiểm tra hoặc truy vấn dữ liệu
- Excel nâng cao – hỗ trợ phân tích và báo cáo
- Power BI hoặc Tableau – tạo dashboard trực quan
- Hiểu API và cách hệ thống hoạt động – để trao đổi hiệu quả với dev
- Vẽ quy trình BPMN – mô hình hóa nghiệp vụ dễ hiểu
- Viết User Story – diễn đạt yêu cầu đúng nhu cầu người dùng
- Nắm BRD và SRS – tài liệu BA bắt buộc phải biết
Từ trải nghiệm của nhiều BA mới vào nghề, những kỹ năng này hoàn toàn có thể học từ đầu mà không cần nền tảng IT chuyên sâu.
→ Có thể bạn quan tâm: 7 Kỹ thuật phân tích dữ liệu kinh doanh cơ bản
3. Kỹ năng mềm (Soft Skills)
Kỹ năng mềm quyết định lớn đến hiệu quả giao tiếp của BA trong dự án. Nhiều trường hợp trong thực tế, dự án gặp trục trặc không phải vì kỹ thuật mà vì BA truyền đạt không rõ ràng hoặc stakeholder hiểu sai mục tiêu.
Những kỹ năng quan trọng gồm:
- Giao tiếp mạch lạc
- Tư duy phản biện
- Viết tài liệu rõ ràng
- Đàm phán và xử lý mâu thuẫn
Một chuyên viên phân tích kinh doanh giỏi không chỉ phân tích tốt mà còn kết nối được người dùng, doanh nghiệp và đội kỹ thuật trong suốt vòng đời phát triển sản phẩm.
Không giỏi IT có làm chuyên viên phân tích kinh doanh được không? Hoàn toàn có thể
Nhiều người lo lắng về nền tảng kỹ thuật khi tìm hiểu nghề BA, nhưng thực tế phần lớn những chuyên viên phân tích kinh doanh giỏi lại xuất thân từ kinh tế, tài chính, giáo dục, marketing hoặc logistics. Điều đó cho thấy IT không phải yếu tố quyết định.
Trong môi trường dự án thực tế, BA không viết code mà chỉ cần hiểu hệ thống ở mức đủ để trao đổi với đội kỹ thuật. Các kiến thức như SQL cơ bản, API hay BPMN đều có thể học từ đầu nếu bạn kiên trì. Người không thuộc IT còn có lợi thế về tư duy kinh doanh và khả năng nhìn nhận vấn đề từ góc độ người dùng.
Vì vậy, nếu bạn đang phân vân business analyst cần học gì để bù đắp kỹ thuật, câu trả lời là: chỉ cần nền tảng cơ bản và khả năng học hỏi chủ động. Điều quan trọng nhất vẫn là tư duy phân tích và kỹ năng giao tiếp.
Có thể bạn quan tâm:
- Nhảy ngành từ ngân hàng sang business analyst cần học gì?
- Nghề sales cần học gì để làm business analyst?
6 Lời khuyên thực tế có thể áp dụng ngay cho người muốn theo nghề BA
Các gợi ý dưới đây được tổng hợp từ trải nghiệm quá trình học nghề của nhiều BA mới và những gì họ áp dụng thành công trong công việc thực tế.
1. Luyện đặt câu hỏi để phân tích rõ vấn đề
Hãy tập phân tích các vấn đề quen thuộc bằng bộ câu hỏi 5W1H. Đây là cách nhanh nhất để hình thành tư duy phân tích – kỹ năng quan trọng hàng đầu của BA.
2. Vẽ lại một quy trình bằng BPMN để hiểu luồng vận hành
Bạn có thể chọn quy trình đơn giản như đặt đồ ăn hoặc thanh toán hóa đơn điện tử. Thực hành này giúp bạn hiểu cách BA mô hình hóa nghiệp vụ, điều rất thường gặp trong dự án thực tế.
3. Tạo dashboard nhỏ bằng Excel hoặc Power BI
Sử dụng dữ liệu cá nhân hoặc dữ liệu mẫu để tạo một dashboard KPI. Đây là bài tập phổ biến mà hầu hết người học BA đều phải trải qua khi tìm hiểu business analyst cần học gì.
4. Tự viết vài User Story cho ứng dụng quen thuộc
Chọn app bạn dùng mỗi ngày như đặt xe, mua sắm… Viết 3–5 User Story đúng chuẩn giúp bạn làm quen nhanh với tư duy yêu cầu của BA.
5. Tập giải thích khái niệm kỹ thuật bằng ngôn ngữ đơn giản
BA thường phải “dịch” ngôn ngữ kỹ thuật sang ngôn ngữ dễ hiểu cho người dùng. Nếu bạn làm được điều này, đó là dấu hiệu tốt chứng tỏ bạn phù hợp với nghề.
6. Tạo một case study nhỏ để đưa vào portfolio
Phân tích một quy trình, vẽ BPMN, viết User Story và đề xuất cải tiến. Một case study như vậy thường là điểm cộng lớn khi ứng tuyển BA.
Hiểu đúng business analyst cần học gì giúp người mới chuẩn bị đúng kỹ năng để bước vào nghề BA một cách tự tin. Bạn không cần giỏi IT để trở thành một business analyst, nhưng cần tư duy phân tích chắc chắn, khả năng giao tiếp tốt và tinh thần học hỏi liên tục. Nếu bạn yêu thích dữ liệu, quy trình và mong muốn đóng góp trực tiếp vào quyết định chiến lược của doanh nghiệp, BA là lựa chọn phù hợp và bền vững cho hành trình nghề nghiệp của bạn.
→ Có thể bạn quan tâm: Trở thành Business Analyst trong thời đại chuyển đổi số chỉ với khóa học PM BADT tại SOM AIT