Nghề business analyst (BA)có thể phát triển theo hai hướng dọc và ngang. Hướng dọc đi qua các cấp bậc từ intern, junior, middle đến senior và lead, mỗi cấp có yêu cầu kỹ năng và chứng chỉ riêng. Hướng ngang mở ra khi BA đã ở cấp cao, có thể phát triển theo nhánh quản lý, tư vấn, tư vấn quy trình doanh nghiệp, chuyển đổi số hoặc quản lý sản phẩm.
Nghề business analyst phát triển theo những hướng nào?
Nghề business analyst phát triển theo hai trục: trục dọc (phát triển chuyên môn về phân tích dữ liệu và kinh doanh theo cấp bậc) và trục ngang (theo hướng ứng dụng kết quả phân tích để tư vấn, quản lý cùng các vai trò liên quan).
- Trục dọc là cấp bậc và con đường thăng tiến trong phạm vi của nghề phân tích nghiệp vụ, đi từ người mới đến cấp quản lý/ lead.
- Trục ngang là các vai trò liên quan mà một BA giàu kinh nghiệm có thể chuyển sang nhờ vốn hiểu biết nghiệp vụ và kinh nghiệm dự án.
Hai trục này liên hệ với nhau theo thời gian. Ở giai đoạn đầu, người làm nghề tập trung leo trục dọc để tích lũy năng lực và kinh nghiệm. Khi đã đạt cấp senior hoặc lead, các hướng đi ngang bắt đầu mở ra, cho một BA nhiều lựa chọn phát triển dựa trên thế mạnh và sở thích riêng.
→ Xem thêm tại: Business analysis là gì? Toàn cảnh nghề BA
Lộ trình của nghề BA theo chiều dọc?
Lộ trình phát triển dọc của nghề BA đi qua 5 cấp bậc, mỗi cấp có mức độ tự chủ và phạm vi trách nhiệm tăng dần. Sự khác biệt giữa các cấp nằm ở độ phức tạp của bài toán và mức độ làm việc với lãnh đạo.
1. Intern business analyst
Intern BA là giai đoạn học việc, tập trung làm quen với công cụ và quy trình của nghề. Người ở cấp này hỗ trợ các phần việc nhỏ như ghi chép cuộc họp, cập nhật tài liệu và học cách đọc một bản yêu cầu, xử lý các nghiệp vụ dữ liệu và kỹ thuật đơn giản như đấu nối dữ liệu, trích xuất dữ liệu, trình bày dữ liệu.
Giai đoạn này chủ yếu đòi hỏi chính là thái độ học hỏi và nắm được khung tư duy cơ bản của phân tích nghiệp vụ và các công cụ cơ bản.
2. Junior business analyst
Junior BA thực hiện các phân tích theo yêu cầu có sẵn dưới sự hướng dẫn của người giàu kinh nghiệm hơn. Người ở cấp này viết được tài liệu yêu cầu, vẽ sơ đồ quy trình đơn giản và tham gia khơi gợi yêu cầu cơ bản.
Ở vai trò này, một junior business analyst cần có kỹ năng tài liệu hóa và hiểu domain của ngành mình đang làm.
3. Middle business analyst
Middle BA tự chủ xử lý các công việc từ đặt câu hỏi đến phân phân tích dữ liệu và làm việc trực tiếp với nhiều bên liên quan. Khi ở cấp bậc này BA cần thành thạo mô hình hóa, quản lý yêu cầu và bắt đầu chủ động đề xuất giải pháp cho vấn đề. Thêm vào đó là khả năng quản lý kỳ vọng, đàm phán, thương lượng để cân bằng các yêu cầu và mâu thuẫn giữa nhiều phòng ban.
4. Senior business analyst
Senior BA chủ trì phân tích cho một dự án và làm việc trực tiếp với các trưởng bộ phận. Người ở cấp này gắn phân tích với mục tiêu kinh doanh, dùng các kỹ thuật chiến lược để định khung vấn đề trước khi bàn giải pháp. Lúc này BA cần phát triển mạnh hơn về tư duy chiến lược và năng lực thuyết phục lãnh đạo bằng dữ liệu.
5. Business analyst lead
BA Lead quản lý một nhóm BA và chuẩn hóa quy trình phân tích cho tổ chức. Vai trò của cấp bậc này thường chịu trách nhiệm về chất lượng công việc của cả đội và phát triển năng lực cho các thành viên. Vì vậy bên cạnh chuyên môn, bạn sẽ cần thêm các kỹ năng quản trị, coaching và tư duy hệ thống ở tầm nhiều dự án cùng lúc.
→ Xem thêm tại: Kỹ năng business analyst: hard skill, soft skill và lương
Các kỹ năng và chứng chỉ cần có tại từng cấp bậc trong nghề BA
Mỗi cấp bậc của nghề business analyst có một trọng tâm riêng về kỹ năng và một chứng chỉ phù hợp theo mức kinh nghiệm. Dưới đây là tóm tắt yêu cầu chung:
| Cấp bậc | Kinh nghiệm | Trọng tâm kỹ năng | Chứng chỉ phù hợp |
| Intern BA | Đang học việc | Khung tư duy cơ bản, làm quen công cụ | Định hướng ECBA |
| Junior BA | 0 – 2 năm | Tài liệu hóa, sơ đồ quy trình, domain | ECBA |
| Middle BA | 2 – 3 năm | Mô hình hóa, quản lý yêu cầu | Hướng CCBA |
| Senior BA | 3 – 5 năm | Tư duy chiến lược, quản lý bên liên quan | CBAP |
| BA Lead | Trên 5 năm | Quản trị đội, coaching, tư duy hệ thống | CBAP và kỹ năng quản lý |
Người mới hợp với ECBA vì chứng chỉ này không đòi hỏi kinh nghiệm, còn CBAP dành cho cấp senior trở lên do yêu cầu số giờ làm việc lớn. Kỹ năng và chứng chỉ bổ trợ nhau, năng lực thực chiến quyết định giá trị còn chứng chỉ xác nhận năng lực trước khi bước vào vòng phỏng vấn.
Lộ trình phát triển ngang cho nghề business analyst
Lộ trình ngang mở ra khi một senior business analyst muốn mở rộng vai trò dựa trên thế mạnh riêng. Vốn hiểu biết nghiệp vụ và kinh nghiệm dự án cho phép BA chuyển sang bốn hướng phổ biến:
1. Quản lý đội ngũ BA
Hướng quản lý như BA Lead và BA Manager thường là vai trò phổ biến với các doanh nghiệp lớn, sàn điện tử, công ty sản xuất/ phân phối nhiều sản phẩm, ngành hàng. Vai trò chủ yếu lúc này là dẫn dắt và quản lý đội ngũ phân tích dữ liệu/ phân tích kinh doanh.
Phát triển theo hướng này thường chịu trách nhiệm đảm bảo chất lượng công việc chung và phát triển năng lực cho các thành viên. Đây là con đường tự nhiên cho ai mạnh về tổ chức và phát triển con người.
2. Tư vấn nghiệp vụ
Đây là hưởng chuyển đổi vai trò từ BA sang business consultant, dùng kiến thức và kinh nghiệm để tư vấn cho khách hàng về các giải pháp nghiệp vụ và công nghệ. BA đi theo hướng này thường làm việc với nhiều doanh nghiệp và ngành khác nhau, cần khả năng phân tích kinh doanh sâu và uy tín chuyên môn. Học vị và chứng chỉ tăng độ tin cậy của một nhà tư vấn trước khách hàng.
3. Tư vấn kiến trúc doanh nghiệp
Business architect là hướng thiên về thiết kế các hệ thống và quy trình nghiệp vụ ở cấp độ doanh nghiệp. Ba phát triển theo hướng này thường phải đảm bảo sự hài hòa giữa hệ thống công nghệ thông tin và mục tiêu kinh doanh của tổ chức (chuyển đổi số). Đây là vai trò đòi hỏi tư duy tổng thể và tầm nhìn dài hạn về cách một doanh nghiệp vận hành.
4. Quản lý sản phẩm
Đây là nhánh phát triển đưa BA sang các vai trò product owner, product manager và cao hơn là chief product officer. Với hiểu biết sâu về nghiệp vụ và người dùng, business analyst kỳ cựu sẽ dễ chuyển sang định hình chiến lược và phát triển các sản phẩm sâu sát và thực tiễn hơn. Đây là hướng đi phù hợp với người có tư duy sản phẩm và mong muốn tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh.
Nghề business analyst: phát triển ngang hay dọc
Lựa chọn phụ thuộc vào thế mạnh và mục tiêu dài hạn của mỗi người. Phát triển sự nghiệp theo nhánh dọc phù hợp với người muốn trở thành chuyên gia phân tích sâu và dẫn dắt các dự án ngày càng phức tạp. Hướng phát triển ngang phù hợp với người muốn mở rộng ảnh hưởng sang quản lý, tư vấn, quản lý – những vai trò có tầm ảnh hưởng mạnh hơn trong doanh nghiệp.
Thời điểm cân nhắc rẽ ngang thường đến ở cấp senior, khi một BA đã đủ nền tảng để chọn hướng mới. Người mạnh về con người hợp với hướng quản lý, người mạnh về tư duy tổng thể hợp với chuyển đổi số, còn người mạnh về thị trường và người dùng hợp với quản lý sản phẩm. Điểm chung của mọi nhánh phát triển theo chiều ngang là đều cần một nền tảng vững chắc về phân tích nghiệp vụ và kinh nghiệm sâu rộng trong lĩnh vực kinh doanh.
Học gì để tăng tốc lộ trình thăng tiến trong nghề business analyst?
Để thăng tiến và phát triển nhanh trong nghề business analyst đòi hỏi cả kinh nghiệm thực tế qua nhiều dự án và nền tảng đào tạo bài bản ở đúng thời điểm. Ở giai đoạn đầu, việc học tập trung vào kỹ năng thực chiến và chứng chỉ nền như ECBA để vào nghề nhanh. Khi lên cấp senior và cân nhắc rẽ ngang, nhu cầu chuyển sang tư duy chiến lược và năng lực quản trị, những thứ cần một chương trình có hệ thống để bổ sung.
Bước rẽ từ senior BA sang quản lý, tư vấn hoặc sản phẩm đều đòi hỏi tư duy kinh doanh ở tầm cao hơn công việc phân tích thường ngày. Nhiều người ở ngưỡng này thường đầu tư cho các chương trình thạc sĩ về phân tích kinh doanh để có nền chiến lược và mạng lưới “cao cấp” từ nhà quản lý đến chủ doanh nghiệp.
Chương trình Thạc sĩ chuyên nghiệp về Phân tích Kinh doanh và Chuyển đổi số (PM-BADT) của Trường Quản lý SOM thuộc Viện Công nghệ Châu Á (AIT) tập trung đào tạo các nhà phân tích kinh doanh muốn phát triển các năng lực về phân tích, chuyển đổi số và tư vấn kinh doanh, phù hợp cho người đi làm, hoàn thành trong 1 năm tại Việt Nam. Học phí niêm yết 313.622.530 VND (11.890 USD).
Nếu bạn đang định hình lộ trình nghề business analyst và cân nhắc bước tiến tiếp theo, chúng tôi sẵn sàng tư vấn hướng đi phù hợp với nền tảng và mục tiêu của bạn. Đăng ký tư vấn tại trang chương trình PM-BADT hoặc gọi hotline 098 360 4487.