Sự phát triển của chuyển đổi số khiến nhiều người tìm hiểu business analyst là làm gì và BA cần làm những nhiệm vụ nào. Tuy nhiên, thực tế thị trường cũng cho thấy nghề BA không chỉ “đầy cơ hội” như quảng cáo, mà còn đi kèm nhiều áp lực và mức độ cạnh tranh lớn. Bài viết sau giúp bạn hiểu rõ vai trò BA, kỹ năng cần có và lộ trình thực tế cho người mới.
Business Analyst là làm gì? Vai trò cốt lõi của BA
Để trả lời business analyst là làm gì, BA được xem như cầu nối giữa doanh nghiệp và đội kỹ thuật. BA phân tích nhu cầu, đánh giá quy trình, xác định vấn đề và đề xuất giải pháp phù hợp.
Ví dụ: Trong một dự án triển khai hệ thống CRM, doanh nghiệp yêu cầu “giảm thời gian xử lý khách hàng”. Tuy nhiên, khi BA khảo sát, họ phát hiện vấn đề không nằm ở phần mềm mà ở quy trình phê duyệt chậm do thiếu dữ liệu đầu vào. Điều này buộc BA phải đề xuất cải tiến quy trình thay vì chỉ tập trung vào tính năng phần mềm.
Khi hiểu rõ business analyst làm gì, bạn sẽ thấy đây là vị trí đòi hỏi khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, vừa có tư duy phân tích, vừa có kỹ năng truyền đạt rõ ràng. BA không chỉ làm việc với dữ liệu hay quy trình mà còn tham gia vào toàn bộ vòng đời phát triển giải pháp.
→ Có thể bạn quan tâm: Nghề BA là gì? Có nên làm business analyst không?
Business Analyst làm gì trong công việc hằng ngày?
Một ngày làm việc của BA bao gồm nhiều nhiệm vụ đan xen, thể hiện rõ tính đa nhiệm và vai trò kết nối của nghề. Thông thường, BA trải qua các hoạt động chính sau:
- Gặp gỡ và làm rõ yêu cầu: BA trao đổi với các bên liên quan để hiểu mục tiêu, phạm vi và vấn đề cần giải quyết. Đây là bước đầu tiên và cũng là nền tảng định hướng cho toàn bộ dự án.
- Phân tích và mô tả quy trình: BA xem xét quy trình hiện tại, mô hình hóa bằng BPMN để hình dung rõ luồng công việc, từ đó nhận diện những điểm bất hợp lý hoặc thiếu hiệu quả.
- Chuyển đổi yêu cầu thành tài liệu: Từ phân tích ban đầu, BA tạo ra các tài liệu như BRD, SRS hoặc User Story. Những tài liệu này giúp đội kỹ thuật nắm bắt yêu cầu một cách đầy đủ và thống nhất.
- Đồng hành cùng developers và QA: Trong giai đoạn phát triển, BA liên tục làm rõ yêu cầu, xử lý vấn đề phát sinh và đảm bảo các bên hiểu đúng phạm vi. Đây là bước then chốt để giảm sai lệch giữa nhu cầu thực tế và sản phẩm được xây dựng.
- Tham gia kiểm thử và nghiệm thu: Khi hệ thống hoàn thiện, BA tham gia đánh giá mức độ đáp ứng, hỗ trợ UAT và ghi nhận phản hồi từ người dùng trước khi sản phẩm được bàn giao.
Khi tổng hợp lại những nhiệm vụ trên, người mới sẽ hiểu rõ business analyst làm gì trong thực tế: đó là sự kết hợp giữa phân tích nghiệp vụ, giao tiếp đa chiều và giám sát triển khai để đảm bảo giải pháp cuối cùng phù hợp với mục tiêu của doanh nghiệp.
Học gì để làm Business Analyst? 3 Kỹ năng cần có để trở thành BA chuyên nghiệp
Khi tìm hiểu học gì để làm business analyst, người mới thường băn khoăn không biết bắt đầu từ đâu. Ba nhóm kỹ năng dưới đây là nền tảng mà BA nào cũng cần, nhưng thực tế cho thấy người học thường tiến bộ không đồng đều ở từng nhóm — và đây là lý do nhiều người cần thời gian dài để “lên nghề”.
Kiến thức kinh doanh
Giúp BA hiểu cách doanh nghiệp vận hành và đánh giá hiệu quả qua KPI. Tuy nhiên, ở nhiều dự án thực tế, BA phải tự học thêm nghiệp vụ từ đầu vì mỗi ngành có đặc thù khác nhau. Điều này khiến quá trình thích nghi ban đầu khá thử thách.
Kỹ năng kỹ thuật
SQL, Excel nâng cao, Power BI, API và BPMN là những kỹ năng quan trọng. Dù không cần mức độ chuyên sâu, BA vẫn phải hiểu đủ để tránh đưa ra yêu cầu không khả thi. Thực tế cho thấy đây là nhóm kỹ năng khiến nhiều người “chùn bước” khi mới tìm hiểu nghề.
Kỹ năng mềm
Giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng viết tài liệu là yếu tố then chốt. Nhưng trong tình huống thực tế, BA sẽ phải đối mặt với những bên liên quan khó tính, yêu cầu không rõ ràng hoặc đôi khi mâu thuẫn nhau — khiến kỹ năng mềm còn quan trọng hơn cả kỹ thuật.
→ Có thể bạn quan tâm: Business Analyst cần học gì? Không giỏi IT có làm được không?
Mức lương Business Analyst tại Việt Nam
Sau khi hiểu rõ business analyst là làm gì, nhiều người quan tâm đến mức thu nhập của nghề. Tại Việt Nam, mức lương BA phụ thuộc vào kinh nghiệm và lĩnh vực, nhưng nhìn chung khá cạnh tranh.
BA mới vào nghề thường nhận mức từ 10.000.000 – 18.000.000 mỗi tháng. Khi đã có kinh nghiệm, mức lương tăng lên 20.000.000 – 35.000.000. Với Senior BA, thu nhập dao động từ 40.000.000 đến 60.000.000. Một số vị trí đặc thù trong tài chính – ngân hàng có thể đạt 80.000.000 đến 100.000.000.
Tuy nhiên, mức lương này không phải “mặc định”. Thị trường hiện nay có sự cạnh tranh cao, yêu cầu thực tế nhiều hơn trước, và doanh nghiệp ưu tiên những BA có khả năng xử lý yêu cầu phức tạp hoặc hiểu sâu nghiệp vụ ngành. Sự tăng trưởng theo kinh nghiệm chỉ diễn ra khi bạn thực sự tích lũy được kỹ năng — không phải chỉ học lý thuyết về “học gì để làm business analyst”.
→ Có thể bạn quan tâm: Tại sao nhu cầu business analyst cao trước làn sóng chuyển đổi
Hướng dẫn cho người mới theo từng giai đoạn – súc tích, thực tế, dễ áp dụng
Để giúp bạn dễ dàng bắt đầu, dưới đây là hướng dẫn theo từng giai đoạn rõ ràng, cho phép bạn tiến bộ một cách có chiến lược.
Giai đoạn 1: Hiểu nghề và luyện tư duy phân tích
Ở giai đoạn đầu, mục tiêu không phải học công cụ mà là hiểu đúng business analyst làm gì và vai trò của BA trong doanh nghiệp. Bạn nên đọc mô tả công việc, quan sát một quy trình đơn giản trong đời sống và thử phân tích những điểm chưa hợp lý. Việc rèn tư duy phân tích giúp bạn tiếp cận các kiến thức tiếp theo một cách tự nhiên hơn.
Giai đoạn 2: Xây dựng nền tảng kỹ năng cần thiết
Sau khi có góc nhìn rõ ràng về nghề, bạn bắt đầu tập trung vào các kỹ năng mà BA cần. Đây là lúc học SQL ở mức cơ bản, luyện Excel nâng cao và tập tạo báo cáo bằng Power BI. Bạn cũng nên học cách vẽ BPMN cho vài quy trình và thực hành viết User Story. Những kỹ năng này tạo nền tảng giúp bạn hiểu sâu hơn về những gì business analyst làm gì trong thực tế.
Giai đoạn 3: Thực hành mô phỏng dự án để hiểu công việc BA
Khi đã có kiến thức nền tảng, bạn bước sang giai đoạn thực hành. Hãy chọn một ứng dụng quen thuộc, phân tích hành trình người dùng, vẽ quy trình AS-IS và đề xuất quy trình TO-BE. Sau đó, viết BRD ngắn cho phần cải tiến và tạo vài User Story mô tả tính năng. Giai đoạn này rất quan trọng để bạn nhận ra mình thực sự học gì để làm business analyst và áp dụng ra sao.
Giai đoạn 4: Xây dựng portfolio và chuẩn bị ứng tuyển
Với các bài thực hành đã có, bạn có thể xây dựng một portfolio rõ ràng, thể hiện cách bạn phân tích, mô tả và đề xuất giải pháp. Song song đó, hãy chuẩn bị các câu trả lời phỏng vấn thường gặp như “Business analyst là làm gì?” hoặc “Tại sao bạn muốn theo nghề BA?”. Một portfolio tốt giúp bạn tự tin hơn khi tìm cơ hội thực tập hoặc vị trí BA junior.
Hiểu đúng business analyst là làm gì giúp người mới có nền tảng vững để bắt đầu hành trình học nghề. BA là công việc đòi hỏi sự kết hợp của phân tích, hiểu nghiệp vụ, kiến thức kỹ thuật cơ bản và kỹ năng giao tiếp hiệu quả. Nắm rõ những điều này và kết hợp thực hành theo từng giai đoạn, bạn sẽ có một lộ trình rõ ràng và dễ đạt kết quả hơn.
→ Có thể bạn quan tâm: Nâng tầm sự nghiệp BA với PM BADT tại SOM AIT — Đăng ký ngay.